- Kallattii qiblaa, kaaba dhugaa irraa
- Fageenya hanga Ka'abaa
- Bakka kee
Kallattii qiblaa magaalota gurguddoo irraa
Kallattiiwwan kaaba dhugaa irraa gara mirgaatti, karaa gabaabaa lafa irraa (geengoo guddaa) safaramu.
Kompaasii irratti arguuf magaalaa fili.
| Magaalaa | Biyya | Qiblaa | Fageenya |
|---|---|---|---|
| Finfinnee (Addis Ababa) | Itoophiyaa | 5° K | 1,388 km |
| Adama | Itoophiyaa | 2° K | 1,434 km |
| Hawassa | Itoophiyaa | 5° K | 1,603 km |
| Shashamane | Itoophiyaa | 5° K | 1,587 km |
| Bishoftu | Itoophiyaa | 4° K | 1,412 km |
| Dire Dawa | Itoophiyaa | 351° K | 1,332 km |
| Harar | Itoophiyaa | 350° K | 1,369 km |
| Jigjiga | Itoophiyaa | 347° KKD | 1,380 km |
| Jimma | Itoophiyaa | 12° KKB | 1,563 km |
| Nekemte | Itoophiyaa | 14° KKB | 1,416 km |
| Robe | Itoophiyaa | 359° K | 1,591 km |
| Dessie | Itoophiyaa | 1° K | 1,144 km |
| Mekelle | Itoophiyaa | 2° K | 882 km |
| Bahir Dar | Itoophiyaa | 13° KKB | 1,126 km |
| Gondar | Itoophiyaa | 14° KKB | 1,013 km |
| Asmara | Eertiraa | 8° K | 685 km |
| Djibouti | Jibuutii | 343° KKD | 1,151 km |
| Moqaadishoo | Somaaliyaa | 345° KKD | 2,235 km |
| Hargeisa | Somaaliyaa | 341° KKD | 1,395 km |
| Naayroobii | Keeniyaa | 7° K | 2,547 km |
| Mombasa | Keeniyaa | 0° K | 2,832 km |
| Kaartuum | Sudaan | 48° KB | 1,010 km |
| Kaayiroo | Missir | 136° KbB | 1,287 km |
| Makkaa | Saawud Arabiyaa | 157° KbKbB | 0 km |
| Madiinaa | Saawud Arabiyaa | 176° Kb | 346 km |
| Jiddaa | Saawud Arabiyaa | 96° B | 66 km |
| Riyaad | Saawud Arabiyaa | 244° DKbD | 790 km |
| Dubaay | Yuunaatid Arab Emereet | 258° DKbD | 1,631 km |
| Landan | Biritaaniyaa Guddaa | 119° BKbB | 4,794 km |
| Niiw Yoork | Yiinaayitid Isteet | 58° BKB | 10,306 km |
| Minneapolis | Yiinaayitid Isteet | 44° KB | 11,237 km |
| Torontoo | Kanaadaa | 55° KB | 10,496 km |
| Melbourne | Awustiraaliyaa | 279° D | 12,741 km |
Kallattiin qiblaa akkamitti herregama
Qiblaan kallattii Ka'abaa Makkaa keessa jiruu dha, 21.4225° K, 39.8262° B irratti argama.
Fuulli kun laatitiyuudii fi longitiyuudii kee fudhatee kallattii geengoo guddaa herrega: kallattii jalqabaa karaa gabaabaa fuula lafaa irraa gara Ka'abaatti. Fageenyaaf foormulaa haversine fayyadama.
Kaartaa diriiraa irratti Makkaan kibba baha Ameerikaa Kaabaatti fakkaatti. Gloobii irratti karaan gabaabaan gara kaaba bahaa, Atlaantikii gubbaa goree deema.
Kanaaf qiblaan New York irraa gara 58°, kaaba baha malee kibba baha miti. Fuulli kunii fi appiin Pillars lamaanuu kallattii geengoo guddaa fayyadamu.
Kompaasii qiblaa akkamitti fayyadamuu dandeessa
- Qiblaa barbaadi tuqiitii bakka hayyami. iPhone irratti sochii fi kallattiis hayyami.
- Bilbila kee diriirsii, iskiriinii gara olii, sibiila, maagneetii fi elektirooniksii irraa fagaatee qabi.
- Hanga Ka'abaan daayaalii irra jiru lilmoo warqee jalatti dhufutti suuta garagali. Gara qiblaatti yeroo garagaltu tuqaan warqee daayaalii gubbaatti mul'ata.
- Yoo daayaaliin hin sochoone, kallattii kompaasii idileetiin fayyadami, yookiin gadii Kompaasii malee qiblaa akkamitti argachuu dandeessa dubbisi.
Kompaasii bilbila keetii akkamitti sirreessuu dandeessa
Bilbilli kallattii maagneetoomeetira xiqqoon beeka, kunis ni jal'ata, salphaatti ni jeeqama. Yoo kallattiin dogoggora fakkaate yookiin utaale:
- Bilbila suuta suutaan bifa lakkoofsa 8 yeroo muraasa sochoosi, yeroo kana gootu immoo dabsi.
- iPhone irratti Compass Calibration banaa dhiisi: Settings, Privacy & Security, Location Services, System Services.
- Android irratti Google Maps yeroo tuqaa cuquliisa tuqxu sirrummaa kompaasii fi tarkaanfiiwwan sirreessuu agarsiisa.
- Haguuggii maagneetii, boorsaa fi qabduu baasi, konkolaataa, meeshaalee sibiilaa fi ispiikaroota irraa fagaadhu.
Kompaasiin bilbilaa kaaba maagneetii irraa safara, kunis kaaba dhugaa wajjin guutummaatti wal hin simu. Garaagarummaan kun, kan jal'ina maagneetii jedhamu, bakka ati jirtu irratti hundaa'a: London keessatti digrii tokko ta'a, New York keessatti digrii kudha lamaa ol.
Kompaasiin kun World Magnetic Model fayyadamee garaagarummaa kaaba maagneetii fi dhugaa gidduu jiru bakka keetiif sirreessa, kanaafuu daayaaliin kallattii fi kallattiin lamaanuu kaaba dhugaa irraa safaramu.
Kompaasii malee qiblaa akkamitti argachuu dandeessa
- Aduu Ka'abaa gubbaa fayyadami.Waggaatti yeroo lama aduun sirriitti Ka'abaa gubbaa jirti: Caamsaa 27 yookiin 28 gara 09:18 UTC (sa'aatii Itoophiyaatiin 12:18 waaree booda) fi Adoolessa 15 yookiin 16 gara 09:27 UTC (sa'aatii Itoophiyaatiin 12:27 waaree booda). Yeroo sanatti bakka aduun itti mul'attu kamittuu kallattii qiblaa irra jirti. Ulee sirriitti dhaabi: gaaddidduun isaa sirriitti qiblaa irraa faallaa agarsiisa, kanaaf gara faallaa gaaddidduutti garagali.
- Aduu guyyaa walakkaa fayyadami.Kaaba tirooppikaa irratti aduun guyyaa walakkaa dhugaatti sirriitti kibba jirti. Gara isheetti garagaltee kibbi eessa akka jiru beekta, achii kallattii armaan olii hordofuun garagaluu dandeessa. Oromiyaan tirooppikaa keessa waan jirtuuf, aduun guyyaa walakkaa waggaa keessaa yeroo baay'ee kibba, walakkaa waggaatti kaaba jirti.
- Masjiida ilaali.Mihraabni, boolla dallaa duraa masjiidaa, fi tarreen salaataa gara qiblaatti garagalu.
- Nama naannoo gaafadhu.Masjiidni dhihoo, ollaan Musliima yookiin mallattoon qiblaa hoteelaa kallattii sitti agarsiisuu danda'u.
Waa'ee qiblaa
Qiblaan kallattii Musliimonni yeroo salaataa itti garagalanii dha: gara Ka'abaa, gamoo bifa kuubii qabu kan walakkaa Masjiida al-Haraam Makkaa keessa jiru, Saawud Arabiyaa.
Waggoota jalqabaa Islaamaa keessa Musliimonni gara Yerusaalemitti garagalanii salaatu turan. Hijraa booda ji'oota kudha ja'a yookiin kudha torba booda, akka Qur'aana (2:144) keessatti ibsametti, qiblaan gara Ka'abaatti jijjiirame.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
Oromiyaa irraa qiblaan gara kaabaatti jira. Finfinnee irraa kaaba dhugaa irraa 5° ta'a, Adaamaa irraa 2°, Shaashamannee irraa 5°, Hawaasaa irraa 5°, Jimma irraa 12°, Naqamtee irraa 14° fi Baalee irraa 359°. Harar irraa 350° fi Dirree Dhawaa irraa 351°, jechuun kaaba xiqqoo gara dhihaatti dabe. Biyya hunda keessatti gara kaabaatti garagali.
Gara kaabaatti. Dasee irraa qiblaan kaaba dhugaa irraa 1°, Baahir Daar irraa 13°, Maqalee irraa 2°, Jijjigaa irraa 347°, Naayroobii irraa 7°, Mombaasaa irraa 0° fi Moqaadishoo irraa 345°. Gaanfa Afrikaa hunda keessatti qiblaan kaaba, daangaa bahaa irratti xiqqoo gara dhihaatti.
Bakka muraasa irraa qofa. Qiblaan kallattii Ka'abaa Makkaa keessa jiruu waan ta'eef, bakka ati jirtu irratti hundaa'a. Oromiyaa fi Baha Afrikaa irraa gara kaabaa, Naayjeeriyaa fi Dhiha Afrikaa irraa baha-kaaba baha, Masrii irraa kibba baha, Ingilizii fi Awurooppaa irraa baha-kibba baha, Ameerikaa fi Kanaadaa irraa kaaba baha, Paakistaanii fi Hindii irraa dhiha.
Eeyyee. Fuula kana bilbila kee irratti bani, «Qiblaa barbaadi» tuqi, bakka hayyami (iPhone irratti sochii fi kallattiis). Bilbiloota baay'ee irratti daayaaliin si waliin naanna'a. Bilbila diriirsii qabi, hanga lilmoon warqee Ka'abaa agarsiistutti garagali. Appiin Pillars bilisaa kompaasii qiblaa kallattii kanuma qaba.
Yeroo baay'ee sababni kompaasii bilbilaati, herrega miti. Kompaasiin bilbilaa sibiila, maagneetii, haguuggii maagneetii fi elektirooniksii dhihoo jiraniin jeeqama, kaaba maagneetii irraa safara, kunis kaaba dhugaa irraa digrii hedduu garaagara ta'uu danda'a. Kompaasii sirreessi, sibiila irraa fagaadhuu, irra deebi'ii yaali. Meeshaaleen tokko tokko kallattii geengoo guddaa dhiisanii kaartaa diriiraa irratti sarara qajeelaa kaasu, kunis baay'ee garaagara ta'uu danda'a.
Lakki. Bakki ati jirtu kallattii fi fageenya herreguuf biraawzarii kee keessatti qofa fayyadama. Gara Pillars yookiin nama biraatti hin ergamu, hin kuufamus. Liinkii yoo qoodde, magaalaa filatte qofa of keessaa qaba, koordineetii kee gonkumaa.
Waan dandeessu godhiitii gara kallattii tilmaamaatti garagali. Hayyoonni hedduun yeroo sirrii ta'uun hin danda'amne, yaalii dhugaa booda gara kallattii waliigalaa qiblaatti garagaluun gahaadha, salaannis sirrii dha yoo booda kallattiin xiqqoo dogoggoraa ta'uun beekame illee jedhu. Yoo shakkite imaama yookiin hayyuu naannoo kee gaafadhu.
Bakka kee fi kompaasii bilbila keetii fayyadamee karaa gabaabaa lafa irraatiin Ka'abaa Makkaa agarsiisa, waan tokkos hin kuusu. Bakki yoo cufame, magaalaa barbaadi. Maqaawwan bakkaa GeoNames irraa (CC BY 4.0).
