- Ҡибла йүнәлеше, ысын төньяҡтан
- Ҡәғбәгә тиклем алыҫлыҡ
- Урынығыҙ
Ҙур ҡалаларҙан ҡибла йүнәлеше
Йүнәлештәр ысын төньяҡтан сәғәт йүнәлешендә, Ер өҫтөндәге иң ҡыҫҡа юл (ҙур түңәрәк) буйынса үлсәнгән.
Компаста ҡарау өсөн ҡала һайлағыҙ.
| Ҡала | Ил | Ҡибла | Алыҫлыҡ |
|---|---|---|---|
| Өфө | Рәсәй | 206° КңКңКб | 3 944 км |
| Стәрлетамаҡ | Рәсәй | 207° КңКңКб | 3 833 км |
| Салауат | Рәсәй | 207° КңКңКб | 3 806 км |
| Нефтекама | Рәсәй | 203° КңКңКб | 4 035 км |
| Октябрьский | Рәсәй | 203° КңКңКб | 3 851 км |
| Туймазы | Рәсәй | 203° КңКңКб | 3 869 км |
| Белорет | Рәсәй | 211° КңКңКб | 3 944 км |
| Сибай | Рәсәй | 212° КңКңКб | 3 835 км |
| Баймаҡ | Рәсәй | 212° КңКңКб | 3 810 км |
| Учалы | Рәсәй | 212° КңКңКб | 4 010 км |
| Ырымбур | Рәсәй | 207° КңКңКб | 3 623 км |
| Силәбе | Рәсәй | 214° КңКб | 4 161 км |
| Ҡазан | Рәсәй | 195° КңКңКб | 3 899 км |
| Пермь | Рәсәй | 205° КңКңКб | 4 279 км |
| Ижевск | Рәсәй | 201° КңКңКб | 4 089 км |
| Һамар | Рәсәй | 198° КңКңКб | 3 640 км |
| Екатеринбург | Рәсәй | 212° КңКңКб | 4 289 км |
| Төмән | Рәсәй | 219° КңКб | 4 489 км |
| Мәскәү | Рәсәй | 176° Кң | 3 822 км |
| Истанбул | Төркиә | 152° КңКңК | 2 405 км |
| Ташкент | Үзбәкстан | 240° КбКңКб | 3 531 км |
| Мәккә | Сәғүд Ғәрәбстаны | 157° КңКңК | 0 км |
| Мәҙинә | Сәғүд Ғәрәбстаны | 176° Кң | 346 км |
Ҡибла йүнәлеше нисек иҫәпләнә
Ҡибла — Мәккәләге Ҡәғбә йүнәлеше, ул 21,4225° Т, 39,8262° К урынлашҡан.
Был бит һеҙҙең киңлек һәм оҙонлоғоғоҙҙо алып, ҙур түңәрәк йүнәлешен иҫәпләй: Ҡәғбәгә Ер өҫтөндәге иң ҡыҫҡа юлдың башланғыс йүнәлеше. Алыҫлыҡ өсөн гаверсинус формулаһы ҡулланыла.
Яҫы картала Мәккә Төньяҡ Американан көньяҡ-көнсығышта кеүек күренә. Глобуста иң ҡыҫҡа юл төньяҡ-көнсығышҡа, Атлантик өҫтөнән бөгөлөп бара.
Шуға күрә Нью-Йорктан ҡибла яҡынса 58°, төньяҡ-көнсығыш, көньяҡ-көнсығыш түгел. Был бит тә, Pillars ҡушымтаһы ла ҙур түңәрәк йүнәлешен ҡуллана.
Ҡибла компасын нисек ҡулланырға
- Ҡибланы табырғаға баҫығыҙ һәм урынға рөхсәт бирегеҙ. iPhone'да хәрәкәткә һәм йүнәлешкә лә рөхсәт бирегеҙ.
- Телефонды экраны өҫкә ҡаратып тигеҙ тотоғоҙ, тимерҙән, магниттарҙан һәм электроникаларҙан алыҫ.
- Циферблаттағы Ҡәғбә алтын уҡ аҫтына килгәнсе яй ғына боролоғоҙ. Ҡиблаға йөҙ тотҡанда циферблат өҫтөндә алтын нөктә күренә.
- Циферблат хәрәкәтләнмәһә, йүнәлеште ябай компас менән ҡулланығыҙ, йәки аҫтағы Компасһыҙ ҡибланы нисек табырғаны уҡығыҙ.
Телефон компасын нисек калибрларға
Телефондар йүнәлеште бәләкәй магнитометр ярҙамында белә, ул күсә һәм еңел боҙола. Йүнәлеш дөрөҫ түгел кеүек күренһә йәки һикерһә:
- Телефонды бер нисә тапҡыр яй ғына 8 һаны рәүешендә йөрөтөгөҙ, шул уҡ ваҡытта ауыштырып.
- iPhone'да Compass Calibration тоҡандырылған булһын: Settings, Privacy & Security, Location Services, System Services.
- Android'та зәңгәр нөктәгә баҫҡас Google Maps компастың теүәллеген һәм калибрлау аҙымдарын күрһәтә.
- Магнитлы тышлыҡтарҙы, янсыҡтарҙы һәм тотҡостарҙы алығыҙ; машиналарҙан, тимер әйберҙәрҙән һәм динамиктарҙан алыҫ тороғоҙ.
Телефон компастары магнит төньяғынан үлсәй, ә ул ысын төньяҡ менән теүәл тура килмәй. Магнит тайпылышы тип аталған был айырма һеҙ ҡайҙа булыуығыҙға бәйле: Лондонда бер градус самаһы, Нью-Йоркта ун ике градустан артыҡ.
Был компас World Magnetic Model ярҙамында һеҙҙең урын өсөн магнит һәм ысын төньяҡ араһындағы айырманы төҙәтә, шуға күрә тере циферблат та, йүнәлеш тә ысын төньяҡтан үлсәнә.
Компасһыҙ ҡибланы нисек табырға
- Ҡәғбә өҫтөндәге ҡояшты ҡулланығыҙ.Йылына ике тапҡыр ҡояш тап Ҡәғбә өҫтөндә була: 27 йәки 28 майҙа яҡынса 09:18 UTC (Өфө ваҡыты менән 14:18) һәм 15 йәки 16 июлдә яҡынса 09:27 UTC (Өфө ваҡыты менән 14:27). Шул мәлдә ҡояш күренгән һәр урында ул ҡибла йүнәлешендә була. Таяҡты тура итеп ҡаҙағыҙ: күләгәһе тап ҡиблаға ҡапма-ҡаршы яҡҡа күрһәтә, шуға күрә күләгәгә ҡаршы яҡҡа йөҙ тотоғоҙ.
- Төш ҡояшын ҡулланығыҙ.Башҡортостанда, тропиктарҙан төньяҡта, ҡояш ысын төш ваҡытында тап көньяҡта була. Уға йөҙ тотһағыҙ, көньяҡтың ҡайҙа икәнен беләһегеҙ, унан өҫтәге йүнәлеш буйынса боролорға була. Өфөлә ысын төш сәғәт 12-лә түгел, яҡынса 13:15 тирәһендә.
- Мәсеткә ҡарағыҙ.Михраб, мәсеттең алғы стенаһындағы уйым, һәм намаҙ рәттәре ҡиблаға йүнәлгән.
- Урындағы кешенән һорағыҙ.Яҡындағы мәсет, мосолман күрше йәки ҡунаҡханалағы ҡибла билдәһе йүнәлеште күрһәтә ала.
Ҡибла тураһында
Ҡибла — мосолмандарҙың намаҙ ваҡытында йөҙ борған йүнәлеше: Сәғүд Ғәрәбстанының Мәккә ҡалаһындағы Мәсжид әл-Хәрам уртаһындағы куб рәүешендәге бина булған Ҡәғбәгә табан.
Исламдың тәүге йылдарында мосолмандар Иерусалимға йөҙ тотоп намаҙ уҡыған. Һижрәттән һуң ун алты йәки ун ете ай үткәс, ҡибла Ҡәғбәгә үҙгәртелгән, был Ҡөрьәндә (2:144) әйтелгән.
Йыш бирелгән һорауҙар
Башҡортостандан ҡибла көньяҡта, көнбайышҡа ауышҡан. Өфөнән ул ысын төньяҡтан яҡынса 206°, Стәрлетамаҡтан 207°, Салауаттан 207°, Нефтекаманан 203°, Октябрьскийҙан 203°, Туймазынан 203°, Белореттан 211°, Сибайҙан 212°, Баймаҡтан 212° һәм Учалынан 212°. Йәғни көньяҡтан көнбайышҡа 23–32°. Республика буйынса көньяҡ-көньяҡ көнбайышҡа йөҙ тотоғоҙ.
Ырымбурҙан ҡибла ысын төньяҡтан яҡынса 207°, Силәбенән 214°, Ҡазандан 195°, Пермдән 205°, Ижевскинан 201°, Һамарҙан 198°, Екатеринбургтан 212° һәм Төмәндән 219°. Мәскәүҙән 176°, йәғни тура көньяҡ тиерлек. Истанбулдан 152°, Ташкенттан 240°.
Ҡайһы бер урындарҙан ғына. Ҡибла — Мәккәләге Ҡәғбә йүнәлеше, шуға күрә ул һеҙ ҡайҙа булыуығыҙға бәйле. Башҡортостандан һәм Уралдан ул көньяҡ-көньяҡ көнбайышта, Рәсәйҙең Европа өлөшөнән көньяҡта, Себерҙән көньяҡ-көнбайышта, Төркиәнән көньяҡ-көнсығышта, Европанан көнсығыш-көньяҡ көнсығышта, Америка һәм Канаданан төньяҡ-көнсығышта, Һиндостан һәм Пакистандан көнбайышта.
Эйе. Был битте телефонығыҙҙа асығыҙ, «Ҡибланы табырға» баҫығыҙ һәм урынға рөхсәт бирегеҙ (iPhone'да хәрәкәткә һәм йүнәлешкә лә). Күпселек телефондарҙа циферблат һеҙҙең менән борола. Телефонды тигеҙ тотоғоҙ һәм алтын уҡ Ҡәғбәгә күрһәткәнсе боролоғоҙ. Бушлай Pillars ҡушымтаһында ошо уҡ тере ҡибла компасы бар.
Күпселек осраҡта сәбәбе телефон компасында, иҫәпләүҙә түгел. Телефон компастары яҡындағы тимер, магниттар, магнитлы тышлыҡтар һәм электроника арҡаһында боҙола, һәм ысын төньяҡтан бер нисә градусҡа айырылырға мөмкин булған магнит төньяғынан үлсәй. Компасты калибрлағыҙ, тимерҙән ситкә китегеҙ һәм тағы һынап ҡарағыҙ. Ҡайһы бер ҡушымталар ҙур түңәрәк йүнәлеше урынына яҫы картала тура һыҙыҡ һыҙа, ә ул бик ныҡ айырылырға мөмкин.
Юҡ. Урынығыҙ йүнәлеш һәм алыҫлыҡты иҫәпләү өсөн браузерығыҙҙа ғына ҡулланыла. Ул Pillars'ҡа ла, бер кемгә лә ебәрелмәй һәм һаҡланмай. Һылтанма менән уртаҡлашһағыҙ, унда һайланған ҡала ғына була, координаталарығыҙ бер ҡасан да.
Ҡулығыҙҙан килгәнде эшләгеҙ һәм яҡынса йүнәлешкә йөҙ тотоғоҙ. Күп ғалимдар әйтеүенсә, теүәллек мөмкин булмағанда, ысын тырышлыҡтан һуң ҡибланың дөйөм йүнәлешенә йөҙ тотоу етә, һәм һуңынан йүнәлештең бер аҙ ситкә тайпылғаны беленһә лә намаҙ дөрөҫ була. Шикләнһәгеҙ, үҙ имамығыҙҙан йәки ғалимдан һорағыҙ.
Ул һеҙҙең урынығыҙҙы һәм телефон компасын ҡулланып, Ер өҫтөндәге иң ҡыҫҡа юл буйынса Мәккәләге Ҡәғбәгә күрһәтә, бер нәмә лә һаҡламай. Урын һүндерелгән булһа, ҡала эҙләгеҙ. Урын исемдәре GeoNames (CC BY 4.0) сайтынан.
